Decreet persoonsvolgende financiering voor personen met een handicap

Waarom Nema en andere organisaties tegen zijn

Zoals jullie in vorige NM konden lezen richtte Nema eind 2013 samen met enkele andere organisaties de actiegroep RIP PAB PGB op. Hiermee klagen we aan dat met het invoeren van het nieuwe decreet persoonsvolgende financiering (PVF) de huidige regelgeving rond het persoonlijke assistentiebudget (PAB) en het persoonsgebonden budget (PGB) zal worden afgeschaft. Volgens de meerderheidspartijen is dat geen probleem omdat dit met het nieuwe decreet volledig wordt opgevangen, maar de oppositiepartijen én een aantal gebruikersorganisaties -waaronder ook Nema - zien dit anders en formuleerden ernstige bezwaren. Het voorontwerp van decreet is reeds besproken en wordt naar alle waarschijnlijkheid nog snel gestemd tijdens deze legislatuur. Het is een complex dossier waarover al heel wat tegenstrijdige berichten in de media zijn verschenen. Met dit artikel hopen we onze leden enige duidelijkheid te verschaffen, en wie er meer over wil weten naar de juiste informatie te leiden.

 

Symbolische rouwstoet

Op 24 februari organiseerden we met de actiegroep een symbolische rouwstoet om ons recht op ondersteuning en zelfbeschikking ten grave te dragen. De actie was een succes, en we kregen de nodige persaandacht. Zo verschenen er artikels in een aantal kranten, en we haalden zelfs het VRT nieuws. Hieronder geef ik een beknopt overzicht van de bezorgdheden die we tijdens de actie overhandigden aan de meerderheidspartijen. Voor meer informatie over het decreet zelf en een volledig overzicht van onze bezwaren verwijs ik graag naar de website www.rip-pab-pgb.be . Op deze website zullen ook de eventueel toch nog doorgevoerde aanpassingen aan het ontwerpdecreet kunnen gevolgd worden.

 

Vermaatschappelijking van de zorg

Zeggen dat er een tekort aan middelen is binnen de sector van personen met een handicap, is een open deur intrappen. De overheid wil dit oplossen door massaal in te zetten op zgn. “vermaatschappelijking” van de zorg: daar waar enigszins mogelijk moet een persoon met een handicap trachten om zoveel mogelijk ondersteuning zelf te organiseren door het inzetten van reguliere diensten (thuisverpleging, familie- en poetshulp, welzijnsdiensten,…) en het aanspreken van zijn/haar netwerk (familie en vrienden). In de bredere context moet ook de samenleving zelf mee ondersteuning op zich nemen. ‘Vermaatschappelijking van de zorg’ is op zich zinvol, en verwijst volgens de website van de Vlaamse overheid zélf naar het streven om mensen met beperkingen, chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met gedrags- en emotionele problemen, mensen die in armoede leven, …., een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar nodig te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. Het betekent dus níet op je familie en reguliere diensten een beroep moeten doen voor je ondersteuning. Wij zijn dan ook tegen deze verengde interpretatie.

 

Trap 1: ondersteuning voor iedereen…of toch niet?

De overheid belooft tegen 2020 zorggarantie voor personen met de hoogste ondersteuningsnood. Hoe men bepaalt wie de hoogste nood heeft, hangt af van politieke keuzes. Maak je bijvoorbeeld nog aanspraak op ondersteuning als je weigert om voor je ondersteuning een beroep te doen op je familie? Hoe dan ook, zelfs binnen 6 jaar is nog altijd een aanzienlijk deel van personen met een handicap niet adequaat geholpen.  

Maar niet getreurd: minister Vandeurzen kondigde afgelopen zomer met het nodige tromgeroffel aan dat er vanaf 2015 een basisondersteuningsbudget (BOB) zou komen voor iedereen met een erkende handicap. Dit BOB staat als “eerste trap” van een tweetrapssysteem omschreven in het decreet. Het gaat om een forfaitair bedrag: gelijk voor alle personen of ze nu een lagere of hogere ondersteuningsnood hebben. De persoon met een handicap hoeft ook niet te verantwoorden wat hij ermee doet. Klinkt fantastisch, alleen…er is nergens een bedrag vermeld. Hoe dan ook is het geen ondersteuning op maat. Voor sommigen zal dit te veel zijn, voor anderen te weinig. Ondertussen geeft zelfs meerderheidspartij NVA in zijn communicatie aan dat dit geen voorbeeld van goed en zorgvuldig beleid is. Toch zullen zij het decreet goedkeuren. Maar het uitvoeren zal voor een volgende regering zijn…

Tenslotte is men al teruggekomen op de oorspronkelijk belofte dat iedereen met een erkende handicap een BOB zou krijgen. Nu is er sprake van een graduele invoering tegen 2020, en bepaalde categorieën dreigen definitief uitgesloten te worden. 

 

Trap 2: netwerk en reguliere diensten afgetrokken van budget

Wanneer je ondersteuningsnood groter is dan wat met een BOB kan opgelost worden, kom je volgens het decreet in aanmerking voor de tweede trap, de zogenaamde niet-rechtstreeks toegankelijke hulp. Positief is hierbij dat je vanaf trap 2 een budget zal toegewezen krijgen waarvan je zelf beslist hoe je dat gebruikt: voor het inzetten van een persoonlijke assistent, voor het inkopen van een plaats in een voorziening, een combinatie van beide,… Maar bij het toekennen van een budgethoogte bepaalt men eerst een soort “maximaal budget” op basis van je ondersteuningsnood. Voor die inschatting gaat men ervan uit dat je alle zorg moet inkopen (via PAB of een voorziening). Zo verloopt het momenteel overigens ook. Maar als je aangeeft dat je op het moment van de aanvraag nog gedeeltelijk je plan kan trekken mits inschakelen van thuisverpleging, familiehulp, je familie of vrienden, dan…trekt men de uren ondersteuning die je zo kan regelen af van je budget! In het geval van iemand met een PAB zou hij/zij dus maar een deel van zijn budget krijgen als er nog hulp vanuit thuisverpleging, familiehulp of gezin wordt gegeven, enkel de uren dat je geen ondersteuning geregeld krijgt via die weg, worden nog vergoed.

 

Verplicht vrijwillig

In het voorontwerp van decreet staat weliswaar dat je zelf mag aangeven welke ondersteuning vanuit je netwerk haalbaar én wenselijk is, maar daar schuilt een forse adder onder het gras. Je mag dan wel gerust aangeven dat je liever geen beroep doet op je familie, maar in het decreet wordt in één beweging ook de werking van de reeds vaker gehekelde regionale prioriteitencommissie (RPC) verankerd. Deze commissies zijn in het leven geroepen omdat er niet genoeg middelen zijn om iedereen te helpen. Dit gebrek aan middelen is trouwens de kern van het probleem, en het ziet er voorlopig niet naar uit dat dit opgelost zal worden. De RPC’s hebben daarom als taak om uit alle “prioritair te bemiddelen dossiers” de meest dringende te filteren, en deze een budget toe te kennen. En zo kan het ook nu reeds gebeuren dat de overheid wel erkent dat je in aanmerking komt voor een budget, maar dat de RPC jouw dossier minder dringend vindt dan een ander waardoor je helemaal geen ondersteuning krijgt. Uit onze ervaringen als contactpersoon voor aanvragen PAB weten we nu reeds dat je maar beter niet aangeeft dat je niet wenst ondersteund te worden door thuisverpleging of familie, en liever een persoonlijk assistent betaalt die je kent en zich aanpast aan jou in plaats van omgekeerd. Dus hoewel je volgens het nieuwe decreet zelf mag aangeven wat “haalbaar en wenselijk” is, kan je al raden wat een RPC beslist als ze jouw dossier leggen naast een dossier waar géén familie of thuisverpleging kan ingeschakeld worden…

 

Iedereen een beetje

In de praktijk dreigt er dus niets te veranderen, of toch: áls je dan toch een budget toegewezen krijgt, zal het een lager budget zijn dan nu, want de uren ondersteuning die je via reguliere diensten en netwerk kan organiseren worden letterlijk afgetrokken (sic!) van je budget volgens het nieuwe decreet. En wat dan in het geval dat je vraag in trap twee afgewezen wordt? Geen nood, dan heb je toch nog altijd je (ruimschoots ontoereikende) BOB uit trap 1! Kortom: voor iedereen een beetje en voor niemand genoeg wordt het nieuwe motto van de overheid. Eens te meer herhalen wij: enkel het vrijmaken van meer middelen kan de wachtlijsten wegwerken.

 

En dat is nog niet alles

Verder zijn er een aantal zaken in het nieuwe voorontwerp van decreet die absoluut onduidelijk of zelfs verontrustend zijn. Hoewel de regering zegt dat alles nog wel verder kan uitgewerkt worden in een de uitvoeringsbesluiten, is het voor ons een vereiste dat bepaalde zaken eerst uitgeklaard zijn. Zo zal men bv. kunnen kiezen tussen een cashbudget dan wel voucher (met personeelsuren i.p.v. cash geld) om hulp in te huren. Het ziet er echter naar uit dat zowel naar keuze- als bestedingsvrijheid beide niet volledig gelijkwaardig zullen zijn. Wie een budget krijgt in trap 2 en het thuis als PAB gebruikt, zou ook verplicht controleurs moeten toelaten in zijn woning. Dit terwijl je nu enkel de nodige bewijsstukken voor de uitgaven moet kunnen voorleggen. Verder staat in het voorontwerp slechts zeer summier hoe je een cash budget mag aanwenden voor assistentie, er wordt haast niets van het PAB decreet (dat reeds jaren bestaat en nu geschrapt wordt) overgenomen. Tenslotte spreekt men in het decreet van ondersteuning op maat, maar men gaat slechts uit van een vijftal budgetcategorieën. Zo is maatwerk uiteraard onmogelijk. En hoe gaat men ervoor zorgen dat de overgang tussen trap1 en trap2 naadloos kan verlopen? Dit kan immers enkel wanneer trap2 begint met een zeer lage categorie, net boven het bedrag waar trap 1 eindigt. Voor meer details rond deze bedenkingen verwijzen we je graag naar www.rip-pab-pgb.be.  

 

Hoe loopt het verder?

Bij het ter perse gaan van deze NM hadden zowel meerderheid als oppositie hun amendementen (voorstellen tot aanpassingen/wijzigingen per artikel van het decreet) ingediend. Daar zaten weliswaar een aantal zinvolle voorstellen bij, maar lang niet voldoende. Zo blijven de RPC’s behouden, en is er nog steeds geen duidelijkheid over de bestedingsvrijheid van het cash budget. De planning is dat dit ontwerp met de door de meerderheidspartijen aanvaarde amendementen nog deze regeerperiode wordt goedgekeurd. Dat zou al kunnen gebeurd zijn wanneer u dit artikel leest. Hoe dan ook zal een volgende regering moeten zorgen voor de uitvoering van dit decreet. In de wetenschap dat de NVA eigenlijk niet akkoord gaat met het BOB, is de kans reëel dat trap 1 het finaal niet haalt, en dat we met een situatie eindigen die nog slechter is dan nu… Maar daar leest u ongetwijfeld alles over in een volgende NM, wij volgen de ontwikkelingen alvast op de voet!

Meer informatie

www.rip-pab-pgb.be
Alle voorstellen tot amendement van meerderheid en oppositie
Deze worden in de loop van april al dan niet goedgekeurd door het Vlaams Parlement. Wij volgen dit op de voet op de RIP PAB PGB website.

Neem contact met ons op!

Zit je na het lezen van dit artikel en de meer uitgebreide info op de website toch nog met vragen? Of heb je zin gekregen om bij een volgende actie van onze actiegroep mee te doen? Neem dan gerust contact met me op via patrik.claes@nema.be.

Auteur Patrik Claes - Verschenen in NM99, blz 28-30